Pompka wtłacza niewidoczne powietrze

Powietrza nie widać — co zrobi z balonem? Patrzmy uważnie, zaraz się przekonamy. Pusty balon leży płasko na stole. Zakładam szyjkę balonu na pompkę. Pierwszy ruch — powietrze trafia do środka. Choć go nie widać, zajmuje tam miejsce. Pompka wtłacza niewidoczne powietrze, a ono naciska na gumową ściankę, więc guma się rozciąga, balon rośnie — ten nacisk to właśnie ciśnienie. Znów naciskam pompkę — wolno, spokojnie. Do środka trafia porcja powietrza. Guma rozciąga się coraz bardziej. Płaski balon jest już prawie okrągły. Czy widzimy powietrze? Nie, ale widzimy, co robi z balonem. Balon się zaokrągla, jest coraz większy. Powietrze naciska w każdym kierunku. Więc rozciąga całą gumową ściankę. Tak balon nabiera krągłego kształtu. Pompka wtłacza niewidoczne powietrze, a ono naciska na gumową ściankę, więc guma się rozciąga, balon rośnie — ten nacisk to właśnie ciśnienie. Choć powietrza nie widać, naprawdę naciska. Dlatego nasz balon powoli urósł.

हवा दिखती नहीं—फिर गुब्बारा कैसे फूलेगा? आओ ध्यान से देखें, अभी पता चल जाएगा। खाली गुब्बारा मेज़ पर चपटा पड़ा है। मैं गुब्बारे का मुँह पंप की नली पर चढ़ाता हूँ। पहली बार पंप दबाते ही हवा अंदर जाती है। हवा दिखती नहीं, फिर भी अंदर जगह घेरती है। पंप गुब्बारे में न दिखने वाली हवा भरता है, और वह हवा रबर की दीवार को दबाती है, इससे रबर फैलती है और गुब्बारा फूलता है— सतह पर पड़ने वाले इस ज़ोर को दबाव कहते हैं। फिर पंप दबाता हूँ, धीरे और आराम से। थोड़ी और हवा गुब्बारे के अंदर जाती है। रबर और भी ज़्यादा फैलती है। चपटा गुब्बारा अब लगभग गोल है। क्या हमें हवा दिखाई देती है? नहीं, पर गुब्बारे पर उसका असर दिखता है। गुब्बारा गोल और बड़ा होता जाता है। हवा रबर की दीवार को हर दिशा में दबाती है। इसलिए रबर की पूरी दीवार फैलती है। ऐसे ही गुब्बारा गोल आकार लेता है। पंप गुब्बारे में न दिखने वाली हवा भरता है, और वह हवा रबर की दीवार को दबाती है, इससे रबर फैलती है और गुब्बारा फूलता है— सतह पर पड़ने वाले इस ज़ोर को दबाव कहते हैं। हवा दिखती नहीं, फिर भी सचमुच दबाती है। इसीलिए हमारा गुब्बारा धीरे-धीरे फूल गया।